Het was een van de laatste besluiten van het demissionaire kabinet: de rechter moet mensen met onbegrepen gedrag een verplichte behandeling in een forensische kliniek kunnen opleggen. Daar zijn natuurlijk wel voorwaarden aan verbonden.
Op dit moment zijn er natuurlijk al meerdere manieren om mensen gedwongen op te nemen. Iemand kan bijvoorbeeld een zorgmachtiging krijgen, en zo op verzoek van de rechter worden opgenomen in een ggz-kliniek. De rechter kan bij ernstige problematiek iemand ook veroordelen tot dwangverpleging in een tbs-kliniek.
Tussen wal en schip
Wat het demissionaire kabinet eind 2025 aankondigde, valt ongeveer tussen die bestaande opties in. Mensen met onbegrepen gedrag kunnen niet zomaar bij de ‘gewone' ggz terecht, maar een tbs-maatregel zou voor hen dan weer te zwaar zijn. Mensen met onbegrepen gedrag vallen dan ook vaak tussen wal en schip, benadrukt het kabinet. Ze kunnen wel een straf krijgen van de rechter, maar sommigen belanden daarna al weer snel van de regen in de drup.
Risico's zo klein mogelijk maken
Maar liefst 5 ministeries zijn betrokken bij dit nieuwe plan. Bij mensen met onbegrepen gedrag gaat het soms vreselijk mis, schrijven zij in een brief aan de Tweede Kamer. ‘Hoewel we incidenten, alle inspanningen ten spijt, nooit helemaal kunnen uitsluiten, is het essentieel om de risico's zo klein mogelijk te maken.'
Voorwaarden nieuwe maatregel
Demissionair staatssecretaris Rutte van Justitie en Veiligheid somt in de brief de voorwaarden op voor de nieuwe maatregel. Een behandeling in een forensische kliniek verplichten kan alleen als er bij de persoon met onbegrepen gedrag sprake is van een hoog veiligheidsrisico en er duidelijk zorg nodig is. De gedwongen behandeling kan daarnaast maximaal 2 jaar duren. Een deel van de mensen met verward gedrag zou daarna naar de ggz of gehandicaptenzorg kunnen, is de verwachting.
Hoe gaat het verder?
De wet met de nieuwe maatregel bij onbegrepen gedrag moet dit jaar klaar zijn. De voorwaarden kunnen nog veranderen. En de nieuwe wet moet dan door zowel de Tweede Kamer als de Eerste Kamer worden aangenomen.
Inspecties: zorg onbegrepen gedrag ondermaats
Ook in december 2025 concludeerden inspecties dat de zorg voor mensen met onbegrepen gedrag ondermaats is. Dat leidt tot gevaarlijke situaties, concludeerde het Toezicht Sociaal Domein, een samenwerking van inspecties. Alleen grote veranderingen vanuit ministeries kunnen de zorg verbeteren, was de conclusie.
Feiten en cijfers onbegrepen gedrag
Het Toezicht Sociaal Domein sprak voor haar onderzoek naar de aanpak van onbegrepen gedrag met tientallen organisaties. Aanleiding voor het onderzoek was de dood van het 11-jarige meisje dat begin 2025 in Nieuwegein werd neergestoken. Grote zorgen waren er al eerder na een schietpartij in het Erasmus MC in Rotterdam, een steekpartij in een Haagse supermarkt en een steekpartij in Den Dolder. Bovendien neemt het aantal meldingen van onbegrepen gedrag fors toe.
