Đả hổ diệt ruồi: Những tướng quân đội nào đã bị ông Tập Cận Bình thanh trừng?

Việc Trung Quốc thông báo mở cuộc điều tra đối với Thượng tướng Trương Hựu Hiệp, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương, vào hôm 24/1 là một cơn chấn động lớn.

Quân đội Trung Quốc hiện không có cấp bậc đại tướng như Việt Nam, nên với quân hàm thượng tướng và là ủy viên Bộ Chính trị, phó chủ tịch Quân ủy Trung ương, ông Trương Hựu Hiệp là quân nhân cấp bậc cao nhất hiện tại.

Cuộc điều tra này không chỉ đẩy chiến dịch Đả hổ diệt ruồi của Chủ tịch Tập Cận Bình tiến sâu chưa từng có vào vòng tròn thân cận nhất, mà còn phát đi thông điệp cứng rắn rằng lòng trung thành với Đảng quan trọng hơn mọi mối quan hệ cá nhân.

Cùng bị điều tra với Thượng tướng Trương Hựu Hiệp là Thượng tướng Lưu Chấn Lập, Ủy viên Quân ủy Trung ương, Tổng tham mưu trưởng Bộ Tham mưu Liên hợp Quân ủy Trung ương.

Tại sao ông Tập Cận Bình có thể trừng trị các tướng lĩnh cấp cao? Và những tướng lĩnh nào đã bị ông trừng trị?

Đả hổ diệt ruồi

"Đả hổ diệt ruồi" là một cách gọi chiến dịch chống tham nhũng quy mô lớn do ông Tập Cận Bình phát động từ khi lên nắm quyền lãnh đạo Trung Quốc vào năm 2012.

Theo các nhà quan sát, "đả hổ diệt ruồi" vừa là chiến dịch chống tham nhũng, vừa là công cụ thanh lọc và tái cấu trúc quyền lực trong hệ thống chính trị Trung Quốc dưới thời ông Tập Cận Bình.

Hãng tin Reuters dẫn lời chuyên gia Jonathan Czin từ Viện Brookings, Mỹ nói rằng việc ông Trương Hựu Hiệp bị loại bỏ có nghĩa là giờ đây không còn ai trong ban lãnh đạo thực sự an toàn.

Ông Jonathan Czin, nhà phân tích cấp cao về Trung Quốc cho CIA trong nhiều năm, và là giám đốc phụ trách Trung Quốc tại Hội đồng An ninh Quốc gia Hoa Kỳ (giai đoạn 2021-2023), nói thêm rằng cuộc điều tra này đánh dấu một "sự chuyển dịch sâu sắc" trong chính trị Trung Quốc.

Sự dịch chuyển này rất đáng chú ý vì các cuộc thanh trừng trước đây nhằm vào những người có thể có một số điểm giao thoa với ông Tập nhưng không có các mối quan hệ cá nhân chặt chẽ.

Lần này, cuộc thanh trừng đã tiến vào ranh giới mà ông Jonathan Czin mô tả là "vành đai tiểu hành tinh" trong "thái dương hệ chính trị" của ông Tập.

Cả ông Tập Cận Bình và ông Trương Hựu Hiệp đều thuộc nhóm “hồng nhị đại” – tức thế hệ đỏ thứ hai, khái niệm dùng chỉ con cái của các cựu lãnh đạo cách mạng. Cha của ông Trương là đồng chí cách mạng của cha ông Tập.

Vị tướng 75 tuổi này ban đầu được cho là sẽ nghỉ hưu vào năm 2022, nhưng ông Tập đã giữ ông lại trong Quân ủy Trung ương thêm một nhiệm kỳ thứ ba, cho thấy mức độ thân cận giữa hai người.

Thông báo chính thức của Bộ Quốc phòng Trung Quốc cho biết ông Trương và ông Lưu "đang bị điều tra" và bị cáo buộc "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật và pháp luật", một uyển ngữ khi nói về tham nhũng.

Sau đó, trong một bài xã luận, tờ Giải phóng quân báo cho biết cuộc điều tra là minh chứng cho sự "không khoan nhượng" của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong việc "trừng trị tham nhũng… bất kể đó là ai hay chức vụ của họ cao đến đâu".

Tờ Giải phóng quân báo liệt kê "bảy tội trạng nghiêm trọng" của Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập, trong đó có những tội như "Phụ lòng tin và kỳ vọng của Trung ương Đảng và Quân ủy Trung ương"; "Vi phạm nghiêm trọng cơ chế chỉ huy tập trung; trong đó chủ tịch Quân ủy Trung ương giữ vai trò quyết định tối cao"…

Các "tội trạng" mà tờ báo cơ quan ngôn luận của quân đội Trung Quốc công bố, bên cạnh khẳng định hai ông Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập làm mất uy tín của đảng và của Quân ủy Trung ương, dường như gợi ý rằng hai ông đã không tôn trọng sự chỉ huy của chủ tịch Quân ủy Trung ương, tức Tổng Bí thư, Chủ tịch Tập Cận Bình.

Những ai đã ngã ngựa?

Ngay từ đầu chiến dịch Đả hổ diệt ruồi của ông Tập, những "con hổ" lớn nhất đã bị hạ gục.

Tháng 6/2014, Thượng tướng Từ Tài Hậu, cựu Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương giai đoạn 2004-2012, đã bị điều tra.

Đây có thể coi là phát đại bác đầu tiên nhằm vào tướng lĩnh cấp cao quân đội.

Trước đó, chiến dịch này đã thực hiện các đòn đánh lớn bên ngoài lực lượng vũ trang, mà nổi bật nhất là vụ Ủy viên Ban Thường vụ Bộ Chính trị Chu Vĩnh Khang bị trừng phạt.

Trong năm 2014, có 16 sĩ quan cấp cao của quân đội đã bị bắt giữ với cáo buộc tham nhũng.

Trong quá trình điều tra, báo chí đã công bố một loạt tội trạng và lối sống xa hoa của vị tướng Từ Tài Hậu, như trữ cả tấn đô la và nhiều đá quý trong tầng hầm ở biệt thự.

Tướng Từ Tài Hậu nhanh chóng bị khai trừ đảng và hồ sơ vụ việc được chuyển qua một tòa án quân sự để xét xử.

Nhưng giữa lúc thủ tục tố tụng đang được tiến hành, Thượng tướng Từ Tài Hậu đã chết vào năm 2015, mà theo truyền thông nhà nước là do ung thư bàng quang.

Vào thời điểm đó, ông Từ là quan chức quân đội cấp cao nhất bị buộc tội tham nhũng ở Trung Quốc sau nhiều thập kỷ.

Đến tháng 7/2015, Thượng tướng Quách Bá Hùng, Phó Chủ tịch thứ nhất Quân ủy Trung ương giai đoạn 2002-2012, đã bị khai trừ khỏi Đảng và sau đó lãnh án tù chung thân.

Tới thời điểm ấy, có tới 39 tướng, bao gồm cả con trai ông Quách là Thiếu tướng Quách Chính Cương, đã bị bắt giữ.

Theo thông báo chính thức được Tân Hoa Xã công bố, Viện Kiểm sát quân sự đã điều tra làm rõ ông Quách Bá Hùng lợi dụng chức vụ, giúp người khác thăng chức và điều chuyển chức vụ, rồi trực tiếp hoặc thông qua người nhà nhận hối lộ số tiền đặc biệt lớn.

Ngoài án tù, vị tướng này còn bị tước quyền chính trị suốt đời, tước quân hàm thượng tướng và tịch thu toàn bộ tài sản.

Chiến dịch của ông Tập tiếp tục lan rộng xuống các lĩnh vực then chốt như hậu cần, mua sắm và công nghiệp quốc phòng. Nhiều tướng lĩnh phụ trách hậu cần và quân bị đã bị điều tra, trong đó có Trung tướng Cốc Tuấn Sơn, cựu Phó tư lệnh Tổng cục Hậu cần, cùng hàng loạt sĩ quan cấp trung và cao khác.

Ông Cốc Tuấn Sơn đã thừa nhận đưa hối lộ cho ông Từ Tài Hậu 40 triệu nhân dân tệ (khoảng 150 tỷ đồng).

Vào tháng 8/2015, ông Cốc Tuấn Sơn lãnh án tử hình treo hoãn thi hành 2 năm; bị tước quyền chính trị suốt đời, tịch thu toàn bộ tài sản bất chính và bị tước quân hàm trung tướng.

Giai đoạn gần đây, làn sóng thanh trừng càng trở nên quyết liệt hơn khi Lực lượng Tên lửa – đơn vị nắm giữ vũ khí hạt nhân của Trung Quốc – trở thành mục tiêu, kéo theo việc nhiều chỉ huy bị cách chức.

Chấn động nhất là việc cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ngụy Phượng Hòa bị điều tra và bị khai trừ đảng vào tháng 6/2023; người kế nhiệm ông là Lý Thượng Phúc cũng có kết cục tương tự, sau khi ngồi ghế bộ trưởng chỉ được vài tháng trong năm 2023 thì bị cách chức và bị điều tra.

Ông Ngụy Phượng Hòa từng là Tư lệnh Quân chủng Tên lửa – lực lượng quản lý kho tên lửa hạt nhân của Trung Quốc – trước khi được bổ nhiệm làm bộ trưởng Quốc phòng.

Đến năm 2023, sau khi rời nhiệm sở, Ngụy Phượng Hòa đã bị đưa vào diện điều tra và sau đó bị khai trừ đảng với cáo buộc tham nhũng.

Ngày 12/3/2023, Thượng tướng Lý Thượng Phúc tiếp quản ghế bộ trưởng từ Ngụy Phượng Hòa.

Tuy nhiên, họ Lý chỉ ngồi ghế này được vài tháng.

Sau khi xuất hiện trước công chúng vào ngày 29/8 tại diễn đàn an ninh với các quốc gia châu Phi ở Bắc Kinh, họ Lý đột ngột biến mất một cách bí ẩn.

Tới ngày 24/10, sau gần hai tháng biệt tăm, Thượng tướng Lý Thượng Phúc mới chính thức bị miễn nhiệm ghế bộ trưởng.

Sau đó, ông này đã bị khai trừ đảng và hồ sơ được chuyển qua cơ quan công tố để tiến hành các thủ tục tố tụng tiếp theo.

Lý Thượng Phúc từng đứng đầu Cục Phát triển Trang bị, phụ trách mua sắm và hiện đại hóa vũ khí – lĩnh vực vốn bị xem là "điểm nóng" tham nhũng trong quân đội.

Các thông báo chính thức cho thấy sai phạm của ông chủ yếu liên quan đến thời kỳ trước khi làm bộ trưởng. Trường hợp này cho thấy chiến dịch của ông Tập mang tính hồi tố, sẵn sàng "lật lại hồ sơ cũ" để xử lý những nhân vật từng được thăng tiến nhanh chóng trong hệ thống.

Ông Lý cũng là người đầu tiên bị điều tra, trong danh sách 7 ủy viên Quân ủy Trung ương được công bố sau Đại hội Đảng lần thứ 20 vào năm 2022.

Sau tướng Lý, vào tháng 11/2024, Đô đốc Miêu Hoa là thành viên đương nhiệm thứ hai của Quân ủy Trung ương bị điều tra.

Ông Miêu đã bị khai trừ khỏi cơ quan quyền lực này vào tháng 6/2025. Đến tháng 10/2025, ông nằm trong 9 sĩ quan cấp cao bị khai trừ đảng do "vi phạm nghiêm trọng kỷ luật đảng, bị nghi ngờ phạm tội nghiêm trọng liên quan đến chức vụ với số tiền cực lớn".

Trong số này có Thượng tướng Hà Vệ Đông, Phó Chủ tịch thứ hai của Quân ủy Trung ương, vị trí quyền lực thứ ba trong quân đội Trung Quốc.

Trước đây, Từ Tài Hậu và Quách Bá Hùng cũng là các phó chủ tịch Quân ủy Trung ương, nhưng họ chỉ bị điều tra sau khi đã rời cơ quan này.

Thượng tướng Hà Vệ Đông là trường hợp đầu tiên một phó chủ tịch Quân ủy Trung ương bị phế truất để điều tra khi đang tại vị.

Trong lịch sử, Tổng Bí thư Triệu Tử Dương cũng bị cách chức phó chủ tịch thứ nhất Quân ủy Trung ương vào năm 1989, trong cuộc Thảm sát Thiên An Môn. Lúc bấy giờ Đặng Tiểu Bình làm chủ tịch.

Trong đợt phế truất Hà Vệ Đông, năm vị tướng khác gồm Thượng tướng Trương Hồng Binh, Trung tướng Vương Nhân Hoa, Trung tướng Hà Hoành Quân, Thiếu tướng Vương Bằng cũng bị loại khỏi Quốc hội.

Sau khi Hà Vệ Đông bị phế truất, Thượng tướng Trương Thăng Dân, một vị tướng phụ trách chính trị, được bổ nhiệm lên vị trí phó chủ tịch thứ hai.

Gần đây nhất, việc ông Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập bị điều tra đã khiến cơ quan lãnh đạo quân đội vốn gồm bảy người giờ còn lại hai, gồm chủ tịch là ông Tập Cận Bình và phó chủ tịch là ông Trương Thăng Dân.

Vũ khí của ông Tập Cận Bình

Trong hơn 10 năm qua, ông Tập Cận Bình đã thực hiện một chiến dịch Đả hổ diệt ruồi sâu rộng, hạ bệ các quan chức tới hàng ủy viên thường vụ Bộ Chính trị.

Trong quân đội, chiến dịch này đã đánh gục các tướng lĩnh cấp cao nhất.

Vậy làm thế nào để ông Tập Cận Bình có thể "đả hổ" ở trong lực lượng vũ trang, hạ bệ các sĩ quan đang nắm giữ binh hùng tướng mạnh?

Nếu xét các vụ việc nổi bật liên quan đến các tướng lĩnh cấp cao đang nắm giữ các chức vụ quan trọng, như phó chủ tịch Quân ủy Trung ương, bộ trưởng Quốc phòng, có thể thấy một quy trình khá tương đồng:

Trong suốt quá trình này, có thể thấy vai trò nổi bật của các ủy ban kiểm tra kỷ luật. Các ủy ban này có thẩm quyền câu lưu, thẩm vấn để điều tra trong dài hạn đối với đảng viên vi phạm.

Bằng cách sử dụng quyền lực này của đảng, ông Tập Cận Bình có thể đả hổ cả trong hàng ngũ cấp cao nhất của quân đội.

Mặt khác, vị trí chủ tịch Quân ủy Trung ương do tổng bí thư, chủ tịch nước nắm giữ. Đây là vị trí lãnh đạo toàn quân, cho phép ông Tập có thẩm quyền tối cao trong quân đội.

Trong giai đoạn cuối sự nghiệp, lãnh tụ Đặng Tiểu Bình chỉ nắm giữ chức chủ tịch Quân ủy Trung ương, sau khi đã rời khỏi tất cả các chức vụ trong đảng và nhà nước, cũng đủ để cho ông tiếp tục là nhân vật quyền lực nhất Trung Quốc.

Những điều trên có điểm tương đồng nhưng cũng có nhiều khác biệt so với Việt Nam, khi vũ khí chính trong chiến dịch "Đốt lò" là Bộ Công an đối với hầu hết các vụ việc và Bộ Quốc phòng đối với các vụ việc trong quân đội. Điều này hạn chế khả năng chống tham nhũng trong hàng ngũ cấp cao nhất của các lực lượng vũ trang.